Josephus Hubertus (Hubert) Vos (Maastricht, 17 februari 1855 – New York, 8 januari 1935) was een Nederlands-Amerikaans kunstenaar wiens leven en werk de dynamiek van de laat-19e-eeuwse en vroeg-20e-eeuwse cultuur weerspiegelen. Begonnen als uitgever en boekverkoper in Maastricht en Brussel, vond Vos zijn ware roeping in de schilderkunst, waar hij uitgroeide tot een gevierd portrettist. Zijn oeuvre, doordrenkt van een gevoel voor verfijning en karakterstudie, markeert de overgang van een ambachtelijke traditie naar een meer persoonlijke, moderne artistieke expressie. Zijn reis van Europa naar Amerika symboliseert niet alleen een persoonlijke migratie, maar ook de uitwisseling van culturele en artistieke ideeën tussen twee continenten in een tijd van grote verandering.
Het monumentale portret van keizerin Cixi, geschilderd door Hubert Vos, vormt een opmerkelijk voorbeeld van de ontmoeting tussen de Europese academische schilderkunst en de esthetiek van het late Chinese keizerrijk. Dit meesterwerk, een weerspiegeling van keizerlijke grandeur en diplomatieke verfijning, werd in 2008 met zorg en toewijding gerestaureerd door een gezamenlijk team van Nederlandse en Chinese restauratoren. De complexe restauratie, waarbij de sporen van tijd en verval werden hersteld, werd vastgelegd in een documentaire van Micaela van Rijckevorsel. Over dit doek en zijn veelbewogen geschiedenis is tevens een studie verschenen van Anne van Grevenstein, die de historische, artistieke en materiële dimensies van dit portret nauwgezet belicht.
Na de verkoop van zijn uitgeverij en boekhandel wijdde Hubert Vos zich aan de studie aan de Academie voor Schone Kunsten in Brussel en de École nationale supérieure des beaux-arts in Parijs, waar hij onder meer les kreeg van Fernand Cormon. In 1877 trouwde hij met Aline Watteau, een telg uit de familie van de beroemde rococoschilder Jean Antoine Watteau, en werd vader van twee kinderen: Isolde en Marius. Hubert Vos zijn schilderscarrière bloeide snel; hij exposeerde in vooraanstaande steden als Amsterdam, Brussel, Dresden, München en Parijs, en zag zichzelf als een exponent van de academische kunst. Tussen 1885 en 1892 werkte hij in Engeland, waar zijn werk werd getoond in de Royal Academy of Arts in Londen. Hij ontwikkelde zich tot docent, opende diverse ateliers en legde contacten met Engelse kunstenaars zoals James Whistler. Tevens speelde hij een rol bij de oprichting van de Society of British Portrait Painters, wat zijn invloed in de kunstwereld onderstreepte.
In 1892 maakte hij deel uit van een Nederlandse delegatie naar de World’s Columbian Exposition in Chicago, een gebeurtenis die zijn leven een beslissende wending gaf. Na zijn terugkeer besloot hij zich in de Verenigde Staten te vestigen, waarbij hij zijn Londense studio’s verkocht en zich later liet naturaliseren. In 1897 ontmoette hij in New York de Hawaïaanse Eleanor Kaikilani, een ontmoeting die zijn hart in vuur en vlam zette. Na slechts drie dagen vroeg hij haar ten huwelijk, en samen ondernamen zij een wereldreis, waarbij zij Hawaï en Korea aandeden. Uit hun verbintenis werd een dochter geboren, Marguerite. In de vroege jaren van de 20e eeuw trok hij door de Verenigde Staten, waar hij zich verdiepte in het leven van de inheemse bevolking. Hij verbleef enige tijd bij de Sioux, wier cultuur en levenswijze hij vastlegde in zijn schilderijen, als een moderne nomadische chroniqueur van verdwijnende werelden.
Hubert Vos en het portret van keizerin-weduwe Cixi
In het begin van de twintigste eeuw, toen het oude keizerrijk China zich op de rand van de moderniteit bevond, reisde de Nederlandse schilder Hubert Vos naar het hof van de legendarische keizerin-weduwe Cixi (1835-1908). Hij was de eerste Europese kunstenaar die haar mocht portretteren, een eer die evenzeer een uitdaging bleek. De keizerin, reeds 72 jaar oud, wenste niet realistisch, maar in haar vroegere pracht en luister afgebeeld te worden. “Ik ben ooit mooi geweest,” verklaarde ze, waarmee ze de essentie van haar beeldvorming als monument van keizerlijke macht benadrukte. Vos voldeed aan haar wens, schilderde haar zonder rimpels of tekenen van ouderdom en creëerde zo een geënsceneerd tijdloosheidseffect.
Toch liet de schilder zich niet volledig dwingen door de hofetiquette. Later vervaardigde hij een realistisch portret, gebaseerd op eerdere schetsen, waarin de keizerin zichtbaar als een oude vrouw verschijnt. Hij vond in haar trekken geen overmatige wreedheid, maar eerder de strenge onvermijdelijkheid van een vrouw die haar positie moest verdedigen. Voor zijn werk werd hij geëerd met een ridderschap in de Orde van de Dubbele Draak en een door Cixi zelf bepaalde Chinese naam.
Vos was een schilder met een kosmopolitische blik. Zijn oeuvre omvatte portretten van vorsten en aristocraten, van koningin Wilhelmina tot Aziatische hoogwaardigheidsbekleders, maar ook landschappen en stillevens. Zijn reizen voerden hem naar China, Hawaï, Hong Kong, Indonesië en Korea, en zijn werk weerspiegelt een fascinatie voor culturele verscheidenheid. Als telg uit een kunstenaarsfamilie, waartoe meerdere generaties schilders en beeldhouwers behoorden, was hij een erfgenaam van een traditie die zich over eeuwen uitstrekte. Zijn oeuvre, en in het bijzonder het portret van Cixi, blijft een stille getuige van de complexe ontmoeting tussen Oost en West aan de vooravond van een veranderende wereld.
Leave a Comment