Alfons IV, bijgenaamd “de Dappere” (Portugees: “o Bravo”), werd geboren op 8 februari 1291 in Lissabon en overleed op 28 mei 1357 in dezelfde stad. Hij was koning van Portugal van 1325 tot aan zijn dood in 1357. Tijdens zijn regeerperiode stond hij bekend om zijn moed en militaire leiderschap, wat hem de eretitel “de Dappere” opleverde. Zijn bewind werd gekenmerkt door belangrijke gebeurtenissen, zoals de Slag bij de Salado in 1340, waar hij een cruciale rol speelde in de strijd tegen de Moren. Alfons IV liet een blijvende erfenis na in de Portugese geschiedenis.
Tijdens het bewind van Alfons IV investeerde de koning in de uitbreiding van een handelsvloot, wat resulteerde in verschillende belangrijke ontdekkingsreizen. Deze expedities leidden onder meer tot de ontdekking van de Canarische Eilanden, een mijlpaal in de geschiedenis van de Portugese zeevaart en exploratie.
In de schaduw van de troon voltrok zich een familiedrama, zoals de Middeleeuwen die vaker kenden, waar bloedbanden en machtsstrijd onafscheidelijk met elkaar verweven waren. Alfons, de enige wettige erfgenaam uit het huwelijk van Dionysius van Portugal en Isabel van Aragón, groeide op met de wetenschap dat zijn positie niet onbetwist was. Hoewel hij door recht en geboorte de troon behoorde te erven, fluisterden sommigen dat zijn vader een andere voorkeur koesterde—niet voor de prins van koninklijke bloede, maar voor een zoon uit een onwettige verbintenis, Alfonso Sanchez.
Wat begon als een sluimerende rivaliteit, groeide al snel uit tot een dreigende burgeroorlog. Toen koning Dionysius op 7 januari 1325 zijn laatste adem uitblies, werd Alfons tot koning gekroond. Maar zijn heerschappij begon niet met grootse gebaren van staatsmanschap, maar met een daad van wraak. Alfonso Sanchez werd verbannen naar Castilië, en alles wat hij van hun gezamenlijke vader had geërfd, viel ten prooi aan de lange arm van zijn koninklijke halfbroer.
Toch liet Sanchez zich niet zomaar onttronen, en vanuit Castilië beraamde hij pogingen om de kroon alsnog voor zich op te eisen. De broederstrijd dreigde het koninkrijk te verscheuren, tot hun moeder, koningin-weduwe Isabel, als bemiddelaar optrad. Door haar tussenkomst werd de strijd bijgelegd en een fragiele vrede gesmeed. Zo eindigde een conflict dat niet alleen een dynastieke strijd was, maar ook een spiegel wierp op de tijd waarin vorsten niet alleen regeerden bij gratie van hun afkomst, maar evenzeer door het spel van macht, intrige en de hand van het lot. Het leven van Alfons IV van Portugal speelde zich af tegen de achtergrond van een eeuw waarin dynastieke huwelijken de scharnieren vormden waarop de politieke machtsverhoudingen draaiden. Zijn verbintenis met prinses Beatrix van Castilië in 1309 was meer dan een huwelijk; het was een knooppunt in de ingewikkelde alliantiepolitiek van het Iberisch schiereiland. De banden tussen de Portugese en Castiliaanse vorstenhuizen werden verder versterkt toen zijn dochter Maria in 1328 huwde met Alfonso XI van Castilië. waar huwelijken in deze tijd vaak een strategisch wapen waren, bleken zij evenzeer een bron van conflict. In 1336 regelde Alfons het huwelijk van zijn zoon en troonopvolger Peter met Constance Manuel van Castilië, een daad die niet enkel de politieke positie van Portugal verstevigde, maar ook zijn rol in de strijd tegen de Moren bevestigde. Dit bondgenootschap kreeg in 1340 een symbolische bekrachtiging op het slagveld, toen de legers van Portugal en Castilië samen de Moren versloegen in de slag bij de rivier Salado.
Toch was de laatste fase van Alfons’ regering minder getekend door veldslagen dan door hofintriges en familiale tragedie. De burgeroorlog in Castilië tussen Hendrik II en Peter de Wrede bracht een stroom van Castiliaanse edelen naar het Portugese hof, waar zij machtige posities verwierven. Het was in deze context dat Alfons met groeiende argwaan de opkomst van zijn zoon Peter gadesloeg, wiens hartstochtelijke liefde voor Inês de Castro een schaduw over de troon wierp. De invloed van de Castiliaanse factie aan het hof groeide, en Alfons vreesde dat zijn koninkrijk in verkeerde handen zou vallen. In een dramatische daad van machtspolitiek liet hij Inês de Castro ombrengen—een beslissing die hem in een bittere strijd met zijn eigen zoon stortte.
Pas in 1356 werd de kloof tussen vader en zoon, na bemiddeling door de bisschop van Braga, formeel geheeld. Maar de verzoening was slechts van korte duur. Het jaar daarop blies Alfons IV zijn laatste adem uit, en met hem verdween een vorst wiens leven de precaire balans tussen politieke noodzaak en persoonlijke tragedie belichaamde.
Leave a Comment